Welke erfgenamen zijn wettelijk beschermd?

We doen met ons vermogen niet wat we willen. Niet tijdens ons leven via schenking en niet via testament. Sommige erfgenamen hebben een wettelijk beschermd erfdeel: ‘de reserve’. Deze reservataire erfgenamen kunt u niet negeren. Het gevolg? In nogal wat gevallen beschikt u slechts vrij over een beperkt deel van uw bezittingen. Dat noemen we het ‘beschikbaar deel’.

Wie zijn de erfgenamen en hoe groot is hun beschermd deel

  • Kinderen of kleinkinderen
  • Ouders
  • Echtgeno(o)t(e)

Er zijn geen andere categorieën van reservatairen. Broers, zussen, ooms, tantes, neven of nichten hebben geen wettelijk beschermd erfrecht. Heeft u alleen zulke erfgenamen? Dan verdeelt u in volle vrijheid en naar eigen goeddunken uw vermogen via een testament of tijdens uw leven via een schenking.

 

De fictieve massa

Hoe wordt onderzocht of de reserve is aangetast? Volstaat het als u becijfert hoe groot de nalatenschap van de overledene is op zijn sterfdag, en daar dan de berekening van de reserve op loslaat?
Neen. De wetgever heeft daar anders over beslist. En terecht.
Stel: we houden bij de berekening van de reserve alleen rekening met wat de erflater bij zijn overlijden nalaat. Dan zou de wettelijke reserve snel haar betekenis en nut verliezen. U schenkt tijdens uw leven uw vermogen eenvoudig weg. Er blijft weinig of niets over, en de wettelijke reserve wordt uitgehold.

De reserve moet berekend worden op de nalatenschap zoals die er zou uitzien, als de overledene tijdens zijn leven geen schenkingen had gedaan. Daarom wordt na het overlijden de ‘fictieve massa’ samengesteld. Die bestaat uit de erfgoederen die nog in de nalatenschap zitten, plus alle schenkingen die de overledene tijdens zijn leven deed. Ze is dus ‘fictief’, want de weggeschonken goederen zitten niet meer in het vermogen.

Hoe wordt de waarde bepaald van de schenkingen? In principe kijkt men naar de toestand van het geschonken goed op het moment van de schenking en naar de waarde van het goed op overlijdensdatum.