Samenwonen: aanwas en tontine

Een ‘beding van aanwas’ is een clausule die de notaris inbouwt in de koopakte, als samenwonenden een gezinswoning kopen in onverdeeldheid (ieder voor de helft). Sterft een van de partners? Dan gaat zijn aandeel van de woning automatisch naar de andere partner, in volle of blote eigendom of beperkt tot vruchtgebruik. De langstlevende krijgt de woning niet via erfenis, maar op een contractuele basis! Heeft de eerststervende reservataire erfgenamen, zoals ouders of kinderen? Dan kunnen zij in principe hun erfrechtelijke reserve niet inroepen tegen de langstlevende partner.
Samenwonenden die samen een huis kochten, moeten hun situatie kritisch laten doorlichten. De nieuwe wet verandert namelijk een en ander.

Er is geen aanwas

Kocht u een woning in onverdeeldheid zonder beding van aanwas? Misschien laat u toch beter zo’n beding opstellen, ook na de nieuwe erfwet. Want de wettelijk samenwonende langstlevende kan onterfd worden door zijn partner. Het wettelijke erfrecht in vruchtgebruik is immers niet reservatair beschermd.

Bovendien kan een wettelijke samenwoning op eenzijdig initiatief verbroken worden. Eén partner overhandigt een eenzijdige verklaring van beëindiging aan de ambtenaar van de burgerlijke stand. Dat is voldoende. Er ontstaat een toestand van louter feitelijke samenwoning. Het wettelijke erfrecht geldt niet langer voor de langstlevende wettelijke samenwonende.
Het beding van aanwas vangt dergelijke rampscenario’s op. Het kan in principe alleen verbroken worden na wederzijds akkoord tussen de samenwonenden.

 

Er is wel al een aanwas

Ook als u wel een beding van aanwas heeft, is een update nuttig, om burgerrechtelijke en om fiscale redenen.
Woont u nu al wettelijk samen en bevat uw koopakte een aanwasclausule waarbij de aanwas beperkt is tot het vruchtgebruik? Is dit nog wel zinvol? De wet organiseert automatisch zo’n erfrecht in vruchtgebruik op de gezinswoning.
Is de samenwoningsrelatie zeer stabiel? Dan heeft de clausule burgerrechtelijk nog weinig zin. De clausule valt bovendien fiscaal duurder uit dan het wettelijke erfrecht, zeker in Vlaanderen. In Vlaanderen is sinds 1 januari 2007 de gezinswoning tussen partners vrijgesteld van erfbelasting.

Of bevat uw koopakte een clausule van aanwas voor de volle eigendom? Ook dan kunt u overwegen die te vervangen door een beding van aanwas met optie. Na het overlijden beslist de langstlevende partner dan zelf of hij de clausule inroept. Tegelijk met het schrijven van het beding van aanwas met optie, kan u dan een testament opmaken. Bij het overlijden kiest de langstlevende een van de twee mogelijkheden. Kiest hij voor de aanwas?
Dan betaalt hij het verkooprecht (10% in Vlaanderen en 12,5% in Brussel en Wallonië). Of roept hij het testament in? Dan geldt de lagere erfbelasting of geniet hij van de Vlaamse vrijstelling op de gezinswoning.