Schenking met voorbehoud van vruchtgebruik

Er wordt in de praktijk zeer vaak geschonken met voorbehoud van vruchtgebruik. De begiftigde ontvangt in dat geval het geschonken goed slechts in blote eigendom. Een notariële schenking kan perfect met voorbehoud van vruchtgebruik. Een handgift met voorbehoud van vruchtgebruik is niet mogelijk.
Omtrent de mogelijkheid van een bankgift met voorbehoud van vruchtgebruik bestaat discussie waardoor men dit best vermijdt.
Het vruchtgebruik blijft levenslang bij de schenker. Pas bij zijn dood voegt het zich automatisch bij de blote eigendom zodat de begiftigde op dat ogenblik volle eigenaar wordt. Het uitdoven van het vruchtgebruik in hoofde van de schenker op het ogenblik van zijn overlijden geeft in principe geen aanleiding tot de heffing van erfbelasting.
Hierop bestaan evenwel uitzonderingen.

 

Welke voordelen biedt een voorbehoud van vruchtgebruik de schenker concreet?

De vruchtgebruiker heeft het recht om de zaak waarop het vruchtgebruik betrekking heeft te gebruiken en om er het genot van te hebben. Hij of zij heeft eveneens het recht om er de vruchten van op te strijken, dit zijn bv. de huurinkomsten van een onroerend goed, interesten van spaartegoeden en kapitalen, dividenden en opbrengsten van aandelen en effectenportefeuilles, enz. Schenken met voorbehoud van vruchtgebruik laat de schenker dus toe een zeker inkomstenbehoud te organiseren.

De vruchtgebruiker beschikt tevens over een beheersrecht over de goederen waarop het vruchtgebruik slaat.

De blote eigenaar is weliswaar eigenaar maar beschikt over een eigendomsrecht dat van zijn belangrijkste attributen is ontdaan (genot en gebruik). Hij kan de zaak - voorwerp van het vruchtgebruik - nog wel verkopen, wegschenken of in hypotheek geven (althans voorzover hem dat niet uitdrukkelijk in de schenkingsakte verboden is). Hij kan dit echter alleen doen voor wat de blote eigendom betreft. Komt de zaak dus in handen van een ander persoon ingevolge verkoop of schenking dan moet die andere persoon, de nieuwe blote eigenaar, het vruchtgebruik verder dulden en respecteren tot dit afloopt. Volle eigendom kan maar verkocht of geschonken worden door de blote eigenaar mits toestemming van de vruchtgebruiker. De vruchtgebruiker moet dan zijn vruchtgebruik mee verkopen of wegschenken (tenminste als hij dat wil).

Vruchtgebruik kan voorbehouden worden zowel bij schenking van roerende goederen (effecten, een spaarboekje, meubilair, een boot, een wagen, een kunstverzameling) als bij schenking van onroerende goederen (huizen, appartementen, gronden enz.).

Kan schenken met voorbehoud van vruchtgebruik ook resulteren in het behoud van controle?

Dit is automatisch voor een stuk reeds zo door het feit dat de vruchtgebruiker over een beheersrecht beschikt (zie hoger). Schenkt men bedrijfsaandelen (bv. van een nv of bvba) dan kan mits een gepaste statutaire clausule via schenking met voorbehoud van vruchtgebruik op de geschonken aandelen ook het behoud van stemrecht over deze aandelen georganiseerd worden en zodoende de controle over het bedrijf zelf.